Historia rasy Tosa jest nierozerwalnie związana z japońską tradycją walk psów, której korzenie sięgają XIV wieku. Na wyspie Shikoku istniała już wówczas rodzima rasa Shikoku-ken, wykorzystywana do tych zmagań. Przełom nastąpił w połowie XIX wieku, kiedy Japonia otworzyła swoje granice. Wraz z europejskimi statkami handlowymi do kraju zaczęły przybywać silne rasy psów z Zachodu, takie jak buldogi (od 1872), mastyfy (od 1874), wyżły niemieckie (od 1876) i dogi niemieckie (od 1924). Japońscy hodowcy, zafascynowani nowymi, potężnymi psami, postanowili skrzyżować je z lokalnymi Shikoku-ken. Celem było stworzenie psa o imponującej masie, sile i niezwykłej odwadze, zdolnego do rywalizacji na równi z europejskimi molosami. Współczesne badania wskazują również na udział bernardynów i bulterierów w kształtowaniu rasy, choć dokładne daty ich włączenia są mniej jasne. Charakterystyczne dla japońskich walk psów było ich sportowe podejście - w przeciwieństwie do krwawych widowisk europejskich, psy miały przewrócić przeciwnika i przytrzymać go, a szczekanie czy gryzienie było karane. Zwycięzcy często otrzymywali tytuł "yokozuny" i byli traktowani z wielkim honorem. Tosa, nazywana japońskim mastifem, powstała w prowincji Tosa (dzisiejsza prefektura Kochi) i szybko zyskała reputację niezrównanego wojownika. Rozwój rasy przypada na okres od końca XIX wieku do lat 20. i 30. XX wieku, jednak II wojna światowa drastycznie przetrzebiła populację Tosa. Dzięki wysiłkom hodowców, którzy przenieśli najlepsze osobniki na północ Japonii, rasa została uratowana przed całkowitym wyginięciem. Współcześnie Tosa służy głównie jako pies stróżujący, towarzysz rodzinny, a w niektórych krajach, np. w Stanach Zjednoczonych, jest wykorzystywana również w terapii, np. z dziećmi autystycznymi, co świadczy o jej niezwykłej cierpliwości i zrównoważonym charakterze. W Polsce pierwsze Tosa pojawiły się w 1991 roku.

Tosa to rasa o charakterze godnym podziwu, łącząca niezachwianą odwagę i śmiałość z niezwykłą cierpliwością i opanowaniem. Jest psem spokojnym, cichym i posłusznym, wykazującym się czujnością, lecz bez zbędnej szczekliwości. Silnie przywiązuje się do swojej rodziny, okazując głębokie oddanie i potrzebę bliskiego kontaktu, dlatego izolacja nie jest dla niej wskazana. Wobec obcych osób jest zazwyczaj zdystansowana i nieufna, jednak zaakceptowani goście mogą liczyć na jej tolerancję. Tosa to doskonały stróż, który rzadko szczeka bez powodu, a w obliczu zagrożenia działa z rozwagą i potęgą, często obezwładniając intruza bez zadawania ran, a następnie pilnując go. Mimo swojego bojowego dziedzictwa, w domu jest łagodnym olbrzymem, choć w kontaktach z obcymi psami może przejawiać dominację i potrzebę ostrożnej socjalizacji.

Tosa uznawana jest za rasę o ogólnie dobrym zdrowiu i dużej odporności, jednak jak wiele ras olbrzymich, jest podatna na pewne schorzenia. Do najczęściej występujących problemów zdrowotnych należy dysplazja stawów biodrowych, co jest typowe dla psów o dużej masie ciała, dlatego kluczowe jest badanie rodziców szczeniąt. W okresie wzrostu szczenięta mogą cierpieć na enostozę, czyli młodzieńcze zapalenie kości, objawiające się kulawizną. Inną dolegliwością jest entropium (podwinięcie dolnej powieki), które może wymagać korekcji chirurgicznej. Ze względu na głęboką klatkę piersiową, Tosa jest również narażona na niebezpieczny zespół rozszerzenia i skrętu żołądka, co wymaga szczególnej uwagi przy karmieniu i zapewnieniu odpoczynku po posiłku.

Odżywianie Tosa, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu, jest kluczowe dla jej zdrowia i prawidłowego rozwoju. Ze względu na duży rozmiar, szczenięta wymagają doskonale zbilansowanej karmy wysokiej jakości, przeznaczonej dla ras olbrzymich. Zaleca się również suplementację preparatami wspierającymi stawy, takimi jak glukozamina i chondroityna. Dorosłe psy mogą być karmione wysokiej jakości karmą komercyjną lub posiłkami przygotowywanymi w domu pod nadzorem weterynarza, wzbogaconymi o odpowiednie suplementy. Tosa bywa łakoma, a ze względu na ryzyko skrętu żołądka, istotne jest dzielenie dziennej porcji na co najmniej dwa posiłki i zapewnienie psu bezwzględnego odpoczynku przez co najmniej godzinę po jedzeniu. Należy także kontrolować wagę psa, aby zapobiec nadwadze. Zawsze powinna mieć dostęp do świeżej wody.

Pielęgnacja Tosa jest stosunkowo prosta ze względu na jej krótką, twardą i gęstą sierść. Rasa linieje umiarkowanie przez cały rok, z nasilonym okresem raz do roku. W tym czasie zaleca się codzienne wyczesywanie martwego włosa za pomocą gumowej szczotki lub rękawicy. Poza okresem linienia wystarczy cotygodniowe szczotkowanie. Kąpiele powinny odbywać się według potrzeb, z użyciem odpowiednich kosmetyków, a sierść można odświeżać wilgotnym ręcznikiem. Ważna jest regularna kontrola i czyszczenie uszu, szczególnie że są wiszące i bardziej podatne na infekcje. Pazury, które rosną szybko i są mocne, wymagają regularnego przycinania. Zaleca się również dbanie o higienę jamy ustnej poprzez regularne szczotkowanie zębów. Tosa nie zbiera dużo brudu na spacerach.

Mimo swoich imponujących rozmiarów, Tosa nie należy do ras o bardzo wysokim zapotrzebowaniu na intensywny ruch. Jest raczej psem spokojnym, ceniącym sobie umiarkowaną aktywność fizyczną. Nie jest długodystansowcem, ale wymaga codziennych, regularnych spacerów, które powinny być aktywne i urozmaicone, by zapewnić stymulację zarówno fizyczną, jak i umysłową oraz węchową. Krótkie zrywy energii, zabawy na ogrodzonym terenie, pływanie czy aportowanie (jeśli pies był do tego zachęcany od młodości) są dla niej odpowiednie. Ze względu na potencjalne problemy ze stawami u tak dużych psów, należy unikać zbyt forsownych i długotrwałych aktywności. Tosa ceni sobie czas spędzany z rodziną, co sprawia, że wspólne, spokojne aktywności są dla niej najbardziej satysfakcjonujące.

Tosa to inteligentny pies, który wykazuje dużą chęć do współpracy z opiekunem i posiada wrodzoną potrzebę zadowalania człowieka. Szkolenie powinno być rozpoczęte wcześnie, najlepiej już od momentu przybycia szczenięcia do nowego domu, i prowadzone wyłącznie metodami pozytywnego wzmocnienia, z wykorzystaniem smakołyków i pochwał. Jest to rasa wrażliwa, a nawet ostra reprymenda może być dla niej dotkliwą karą. Tosa szybko zapamiętuje komendy, choć może je wykonywać z pewnym namysłem, co jest cechą molosów, które dojrzewają powoli. Kluczowa jest wczesna i bardzo staranna socjalizacja z różnymi ludźmi, zwierzętami, miejscami i sytuacjami - zajęcia w psim przedszkolu są wysoce zalecane, szczególnie w celu nauki interakcji z innymi psami. Właściciel Tosa powinien być osobą doświadczoną w wychowywaniu dużych ras, konsekwentną, cierpliwą i zrównoważoną, unikającą szkolenia obronnego, które w przypadku tej rasy jest zazwyczaj odradzane.

Rasa Tosa nie jest powszechnie znana z ról filmowych ani z bycia gwiazdą kina. Jej wizerunek potężnego psa bojowego i stróża rzadko jest wykorzystywany w produkcjach masowych, a co za tym idzie, brak jest znaczących kreacji filmowych, które rozsławiłyby ją szerzej.];