Historia owczarka kaukaskiego jest głęboko zakorzeniona w surowym, górskim krajobrazie Kaukazu, gdzie przez wieki psy te pełniły rolę niezawodnych stróżów stad i domostw. Uważa się, że rasa ta wywodzi się od dawnych psów typu molosa, a jej przodkowie mogli być spokrewnieni z mastifami tybetańskimi. Pierwsze wzmianki o potężnych psach towarzyszących armii pochodzą z I wieku p.n.e., kiedy to psy o podobnym typie wspierały wojska ormiańskiego władcy Tigrana II. Przez tysiąclecia, w regionach takich jak Armenia, Gruzja, Azerbejdżan, a także na rozległych stepach południowej Rosji i w innych krajach kaukaskich, psy te rozwijały się w drodze naturalnej selekcji, przystosowując się do trudnych warunków klimatycznych i wymagającej pracy. Ich zadaniem była obrona przed drapieżnikami, takimi jak wilki i niedźwiedzie, oraz ochrona przed złodziejami. Nowoczesne programy hodowlane, mające na celu ujednolicenie rasy i podkreślenie jej kluczowych cech, rozpoczęto w Związku Radzieckim w latach 20. XX wieku. Selekcja koncentrowała się na wzmacnianiu cech takich jak siła fizyczna, odwaga, pewność siebie, doskonały słuch i wzrok, a także rozwój gęstej, odpornej na warunki atmosferyczne sierści. Mimo że na Zachodzie owczarek kaukaski pojawił się na wystawach dopiero w latach 30. ubiegłego wieku (pierwsze oficjalne wystawienie miało miejsce w Niemczech), jego obecność w kulturze kaukaskiej jest znacznie starsza. W Polsce rasa pojawiła się pod koniec lat 70., a w latach 80. zyskała sporą popularność.

Owczarek kaukaski to pies o niezwykle złożonym temperamencie. Jest z natury pewny siebie, opanowany, nieustraszony i wykazuje dużą niezależność. Charakteryzuje go silnie rozwinięty instynkt terytorialny, co czyni go doskonałym i nieprzekupnym stróżem, gotowym bronić swojej rodziny i posiadłości. Wobec obcych jest zazwyczaj nieufny, zachowując dystans i rezerwę, ale w obliczu realnego zagrożenia staje się odważny i zdecydowany, potrafiąc szybko reagować. Pomimo tej groźnej fasady, w stosunku do członków swojej rodziny jest niezwykle oddany, czuły i łagodny. Z psami i innymi zwierzętami domowymi może dobrze współistnieć, o ile został odpowiednio zsocjalizowany od wczesnego wieku. Wymaga doświadczonego opiekuna, który zrozumie jego niezależną naturę i potrzebę partnerskiego traktowania, a także zapewni mu odpowiednie wychowanie i wczesną socjalizację, aby jego naturalna czujność nie przerodziła się w nadmierną agresję. Jest psem spokojnym, ale jednocześnie bardzo czujnym i inteligentnym, ceniącym sobie bliskość z ludźmi, choć okazującym uczucia w powściągliwy sposób.

Owczarki kaukaskie uchodzą za rasę o dobrym zdrowiu i dużej odporności, co jest efektem ich pierwotnego przystosowania do życia w surowych warunkach. Jak u wielu dużych i olbrzymich ras, mogą być jednak predysponowane do pewnych problemów zdrowotnych. Do najczęściej występujących schorzeń należą dysplazja stawów biodrowych i łokciowych. Istnieje także ryzyko rozszerzenia i skrętu żołądka, co jest stanem nagłym i zagrażającym życiu, dlatego ważne jest podawanie posiłków w dwóch mniejszych porcjach. Inne potencjalne problemy zdrowotne to niedoczynność tarczycy, niektóre choroby serca, oraz schorzenia oczu, takie jak entropium (podwinięcie powieki), ektropium (wywinięcie powieki) czy zaćma. Odpowiedzialni hodowcy przeprowadzają badania genetyczne swoich psów hodowlanych, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia tych chorób u potomstwa.

Ze względu na swoją pierwotną adaptację do trudnych warunków, owczarki kaukaskie potrafią efektywnie wykorzystywać energię, co sprawia, że są stosunkowo ekonomiczne w utrzymaniu, jeśli chodzi o ilość spożywanej karmy. Należy jednak zapewnić im wysokiej jakości dietę, dostosowaną do ich rozmiaru i fazy życia - szczególnie ważne jest to w okresie szybkiego wzrostu szczeniąt. Wielu producentów oferuje specjalne karmy dla ras dużych i olbrzymich. Unikać należy karm z niskiej jakości składnikami, które są słabo strawne. Możliwe jest także karmienie dietą przygotowywaną w domu (BARF lub posiłki gotowane), ale w takim przypadku konieczna jest odpowiednia suplementacja, zwłaszcza w przypadku szybko rosnących psów. Zaleca się podzielenie dziennej porcji pokarmu na dwa mniejsze posiłki, co pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia groźnego dla życia skrętu żołądka. Owczarki kaukaskie bywają łakome, dlatego ważne jest monitorowanie wagi, gdyż przy braku odpowiedniej ilości ruchu mogą mieć skłonność do nadwagi. Świeża i czysta woda powinna być zawsze dostępna. Konsultacja z lekarzem weterynarii lub doświadczonym hodowcą pomoże ustalić optymalny plan żywienia.

Owczarek kaukaski posiada gęstą, dwuwarstwową sierść z obfitym podszerstkiem, która chroni go przed ekstremalnymi warunkami pogodowymi. Występuje w trzech odmianach: krótko-, półdługo- i długowłosej. Odmiany długowłose charakteryzują się wyraźną kryzą na szyi, obfitymi piórami na łapach, portkami na tylnych kończynach oraz gęsto owłosionym ogonem. Pielęgnacja sierści wymaga regularności. W przypadku odmian długowłosych zaleca się szczotkowanie kilka razy w tygodniu, a w okresie intensywnego linienia (dwa razy w roku) codzienne wyczesywanie jest niezbędne, aby usunąć martwy włos i zapobiec filcowaniu. Do tego celu najlepiej nadają się szczotki o twardym włosiu, grzebienie z rzadkimi, długimi zębami oraz furminator dla dużych psów. Kąpiele powinny być sporadyczne, wykonywane tylko w razie potrzeby, z użyciem specjalistycznych szamponów dla psów. Ważne jest, aby przyzwyczajać szczenię do zabiegów pielęgnacyjnych od najmłodszych lat. Poza sierścią, regularnie należy kontrolować uszy pod kątem czystości i nadmiernej ilości woskowiny, przycinać szybko rosnące pazury oraz dbać o higienę zębów. Ze względu na swój rozmiar, owczarek kaukaski może wnieść do domu sporą ilość brudu po spacerach, zwłaszcza w deszczową pogodę, dlatego regularne czyszczenie i kontrola sierści jest kluczowa.

Owczarek kaukaski, pomimo swoich imponujących rozmiarów, nie jest psem o wyjątkowo wysokim zapotrzebowaniu na intensywny, ciągły ruch. Jest psem raczej spokojnym i zrównoważonym, ale potrzebuje codziennej aktywności, aby utrzymać dobrą kondycję fizyczną i psychiczną. Idealnie czuje się w domu z dużym ogrodem, gdzie może swobodnie patrolować teren. Potrzebuje regularnych, umiarkowanie długich spacerów, które pozwalają mu na eksplorację otoczenia i kontakt z nowymi bodźcami. Chociaż nie jest typowym aportem, może chętnie uczestniczyć w spokojnych zabawach z rodziną. Jego wytrzymałość sprawia, że jest dobrym towarzyszem długich, spokojnych wędrówek, ale zawsze powinien być prowadzony na smyczy ze względu na silny instynkt stróżujący i potencjalną nieufność wobec obcych.

Szkolenie owczarka kaukaskiego wymaga dużej wiedzy, cierpliwości i konsekwencji, a także doświadczonego opiekuna. Rasa ta jest bardzo inteligentna, lecz jednocześnie niezależna i dumna, co sprawia, że szkolenie posłuszeństwa może być wyzwaniem. Kluczowe jest rozpoczęcie socjalizacji i wychowania już od najmłodszych lat szczenięcia. Pies musi od początku czuć bliską więź z człowiekiem i być pełnoprawnym członkiem rodziny; izolacja może prowadzić do niepożądanych zachowań i trudności w kontrolowaniu psa. Trening powinien opierać się na pozytywnych wzmocnieniach, być stanowczy, ale nigdy brutalny, gdyż owczarek kaukaski nie będzie tolerował przemocy. Ważne jest, aby szczenięta miały kontakt z różnymi ludźmi, psami i sytuacjami (np. ruch miejski), aby nauczyć się odróżniać rzeczywiste zagrożenie od zwykłych bodźców. Należy skupić się na nauce chodzenia na smyczy bez ciągnięcia oraz niezawodnym przywołaniu. Ze względu na silny instynkt obronny, nie powinno się celowo wzbudzać ani wzmacniać agresji u psa. Zasięgnięcie porady profesjonalnego trenera lub behawiorysty jest wysoce zalecane, aby zapewnić psu odpowiednie wychowanie i uniknąć poważnych błędów.

Owczarek kaukaski, ze względu na swój imponujący i często groźny wygląd, bywa wykorzystywany w produkcjach filmowych, szczególnie tam, gdzie potrzebny jest pies o silnym i obronnym charakterze. Nie jest to jednak rasa, która zyskała status "gwiazdy filmowej" lub była często obsadzana w głównych rolach, jak niektóre inne popularne rasy. Jego role zazwyczaj ograniczają się do przedstawienia psa stróżującego, obronnego lub symbolizującego siłę i niezłomność. Brak jest konkretnych, szeroko znanych filmów, w których owczarek kaukaski odgrywałby kluczową, pamiętną rolę.];