Historia Lagotto Romagnolo jest głęboko zakorzeniona w regionie Emilia-Romania we Włoszech, gdzie psy te służyły ludziom od starożytności. Początkowo, od czasów Etrusków aż do średniowiecza i renesansu, były to psy dowodne, wyspecjalizowane w aportowaniu ptactwa z rozległych, bagnistych terenów nizin Comacchio i okolic Rawenny. Świadectwa ich obecności znajdują się w dawnych dokumentach i dziełach sztuki, takich jak freski z XV wieku. W miarę jak tereny podmokłe były stopniowo osuszane i przekształcane w grunty uprawne, ptactwo wodne znikało, a pierwotna rola Lagotto traciła na znaczeniu. Jednak psy te, obdarzone wyjątkowym węchem i zdolnością do skupienia, znalazły nową, unikalną niszę. Przekształciły się w wyspecjalizowanych poszukiwaczy trufli - cennych grzybów rosnących pod ziemią. W wyniku skrupulatnej selekcji hodowlanej, ich silny instynkt łowiecki został celowo osłabiony, aby zapachy zwierzyny nie rozpraszały ich podczas pracy z truflami. Przez wieki rasa istniała lokalnie pod różnymi nazwami, balansując na krawędzi zapomnienia. Dopiero w latach 70. XX wieku grupa entuzjastów podjęła wysiłek odtworzenia i ustandaryzowania Lagotto Romagnolo. W 1988 roku powstał włoski klub rasy, a w 1992 roku rasa została oficjalnie zarejestrowana, by w 1995 roku uzyskać pełne uznanie Międzynarodowej Federacji Kynologicznej (FCI). Dzięki tym działaniom Lagotto Romagnolo przetrwał i zyskał międzynarodową popularność, stając się symbolem włoskiego dziedzictwa kynologicznego.

Lagotto Romagnolo to pies o niezwykle zrównoważonym i pogodnym temperamencie, co sprawia, że jest cenionym towarzyszem zarówno w pracy, jak i w życiu rodzinnym. Odznacza się bystrością, inteligencją i ogromnym oddaniem swojemu opiekunowi, do którego mocno się przywiązuje i chętnie okazuje czułość. Psy tej rasy są łatwe do ułożenia i wykazują dużą chęć do współpracy, ceniąc sobie pozytywną motywację. W domu potrafią być spokojne i opanowane, a ich aktywność objawia się głównie podczas zajęć na świeżym powietrzu. Są czujne, co czyni je dobrymi stróżami alarmującymi o obecności obcych, choć wobec nieznajomych bywają początkowo nieco rezerwowane. Dobrze zsocjalizowane, są łagodne i cierpliwe wobec dzieci oraz innych zwierząt domowych. Mają umiarkowany instynkt łowiecki, który został zmodyfikowany przez selekcję hodowlaną, aby nie rozpraszał ich podczas poszukiwania trufli.

Lagotto Romagnolo to generalnie rasa uznawana za zdrową i długowieczną, ale jak każda rasa, może być predysponowana do pewnych problemów zdrowotnych, często o podłożu genetycznym. Odpowiedzialni hodowcy przeprowadzają badania przesiewowe u swoich psów hodowlanych, aby minimalizować ryzyko wystąpienia tych schorzeń. Do najczęściej monitorowanych problemów należą: młodzieńcza padaczka (Juvenile Epilepsy), choroba spichrzeniowa (Lagotto Storage Disease - LSD), dysplazja stawów biodrowych i łokciowych. Choć dysplazja biodrowa może występować, ze względu na średni rozmiar psa, objawy kliniczne są często mniej nasilone niż u ras dużych. Zdarzają się również pojedyncze przypadki dziedzicznej zaćmy oraz niedoczynności tarczycy. Kluby rasy aktywnie monitorują te problemy, a testy DNA odgrywają kluczową rolę w podejmowaniu świadomych decyzji hodowlanych, by utrzymać rasę w dobrej kondycji zdrowotnej.

Lagotto Romagnolo zazwyczaj nie ma szczególnych wymagań żywieniowych i dobrze prosperuje na wysokiej jakości karmie, dostosowanej do wieku, poziomu aktywności oraz ewentualnych indywidualnych potrzeb (np. szczeniak, dorosły, senior). Możliwe jest zarówno karmienie gotową karmą komercyjną, jak i przygotowywanie posiłków w domu (dieta gotowana lub BARF), jednak w przypadku diet domowych kluczowa jest konsultacja z weterynarzem, aby zapewnić psu odpowiednią suplementację i zbilansowanie składników odżywczych. Lagotto jest z natury psem dość łakomym, dlatego ważne jest monitorowanie jego wagi i spożycia kalorii, aby zapobiec nadwadze. Przysmaki mogą być użyteczne podczas szkolenia, ale należy je podawać z umiarem. Zawsze należy zapewnić psu stały dostęp do świeżej, czystej wody.

Pielęgnacja sierści Lagotto Romagnolo jest specyficzna i wymaga regularności, choć nie jest nadmiernie skomplikowana. Ich szorstka, wełnista sierść, skręcona w ciasne pierścionki z widocznym podszerstkiem, nigdy nie przestaje rosnąć i ma silną tendencję do filcowania się, szczególnie jeśli jest miękka lub ma dużo podszerstka. Rasa minimalnie linieje, co jest jej zaletą. Tradycyjnie, aby zapobiec filcowaniu i utrzymać sierść w dobrej kondycji, Lagotto Romagnolo powinien być strzyżony co najmniej raz w roku, stosunkowo krótko - na tułowiu zazwyczaj pozostawia się włos o długości około 4 cm. Dłuższy włos pozostawia się na głowie, tworząc charakterystyczne brwi, brodę i wąsy, ale nie na tyle długi, by zakrywał oczy. Okolice narządów płciowych i odbytu strzyże się krótko. Strzyżenie maszynką na tułowiu i łapach, a nożyczkami na głowie, pozwala zachować naturalny, "wiejski" wygląd rasy. Sierści Lagotto nie powinno się rozczesywać ani stylizować jak u pudla, gdyż może to obniżyć ocenę na wystawach. Oprócz strzyżenia, konieczne jest systematyczne usuwanie sfilcowanego włosa okrywowego i podszerstka. Chociaż niektórzy właściciele regularnie czeszą swoje Lagotto, tradycyjne podejście Włochów opierało się na regularnym strzyżeniu. Należy również pamiętać o pielęgnacji uszu - regularnym sprawdzaniu ich pod kątem czystości oraz wyskubywaniu włosów z wnętrza kanału słuchowego, aby zapobiec infekcjom.

Lagotto Romagnolo to pies o umiarkowanym, lecz stałym zapotrzebowaniu na ruch i aktywność. Nie jest nadaktywny ani nadmiernie pobudliwy, ale potrzebuje codziennej dawki zarówno fizycznego, jak i umysłowego wysiłku, aby zachować równowagę i dobre samopoczucie. Uwielbia długie, urozmaicone spacery, podczas których może eksplorować otoczenie i używać swojego wybitnego węchu. Lagotto to pies, który kocha wodę i z ogromną chęcią pływa oraz aportuje z wody. Chętnie uczestniczy w różnego rodzaju zabawach, takich jak aportowanie piłki czy patyków. Doskonale sprawdza się w psich sportach, które wymagają inteligencji i aktywności, takich jak agility, tropienie, posłuszeństwo sportowe czy dog diving. Zapewnienie mu ciekawych zajęć, rozwijających jego naturalne zdolności tropiące i intelektualne, jest kluczowe, aby zapobiec nudzie, która może prowadzić do niepożądanych zachowań, takich jak kopanie dołków.

Lagotto Romagnolo to niezwykle inteligentny, bystry i chętny do nauki pies, co czyni go stosunkowo łatwym do szkolenia, nawet dla początkującego opiekuna. Szybko przyswaja nowe komendy i z radością wykonuje zadania, o ile szkolenie jest prowadzone z wykorzystaniem pozytywnych metod motywacyjnych, takich jak nagrody i pochwały. Ich psychika jest dość delikatna, dlatego należy unikać surowości i przymusu. Kluczowa jest wczesna i gruntowna socjalizacja, począwszy od wieku szczenięcego. Lagotto powinien być regularnie zapoznawany z różnymi ludźmi, innymi psami, miejscami i sytuacjami, aby rozwijać pewność siebie i zapobiegać ewentualnej nadmiernej lękliwości czy nieufności wobec obcych. Ze względu na swoje wrodzone zdolności tropiące i doskonały węch, Lagotto Romagnolo doskonale sprawdza się w zajęciach wymagających pracy nosem, takich jak tropienie użytkowe, nosework, czy nawet poszukiwanie ludzi (search and rescue). Osiąga również sukcesy w innych psich sportach, takich jak agility, posłuszeństwo, czy dog dancing. Ich zamiłowanie do wody sprawia, że chętnie angażują się w dock diving. Szkolenie dla Lagotto to nie przymus, lecz przyjemność i forma wspólnego spędzania czasu z opiekunem, co wzmacnia ich wzajemną więź.

W dostępnych źródłach informacji nie ma wzmianek o znaczącej karierze filmowej czy głośnych rolach rasy Lagotto Romagnolo. Pies ten nie jest powszechnie znany z występowania w kinie ani telewizji.];