Historia hiszpańskiego psa dowodnego jest długa i sięga bardzo wczesnego średniowiecza, choć jego dokładne pochodzenie owiane jest pewną tajemnicą. Istnieje kilka teorii na ten temat; jedna z nich sugeruje, że przodkowie rasy, kudłate psy z Afryki Północnej, zostali przywiezieni na Półwysep Iberyjski przez Maurów około VIII wieku. Inna teoria wskazuje na Fenicjan jako tych, którzy sprowadzili te psy do Europy, zaś kolejna hipoteza mówi o azjatyckich korzeniach rasy. Wiadomo, że psy te były szeroko rozpowszechnione w Andaluzji, gdzie przez wieki znane były jako "psy tureckie" i pełniły szereg funkcji. Odpowiadały za pasienie kóz i owiec, pomagały podczas polowań na ptactwo wodne oraz wspierały rybaków w wyciąganiu sieci. Ich charakterystyczna sierść, która potrafiła formować sznury, była naturalnym przystosowaniem do pracy w zróżnicowanym środowisku, obejmującym zarówno bagniste tereny, jak i suche wzgórza. Dopiero w połowie lat 70. XX wieku, dzięki zaangażowaniu miłośników rasy, takich jak Antonio Garcia Perez i Santiago Montesinos, rozpoczęto starania o jej oficjalne uznanie przez FCI, co nastąpiło w 1985 roku. Do Polski rasa zawitała pod koniec 2004 roku, kiedy przybyła pierwsza suczka, a rok później dołączył do niej samiec, zapoczątkowując rozwój hodowli w kraju.

Hiszpański pies dowodny to oddany i posłuszny towarzysz, który cechuje się wesołym, zrównoważonym i czujnym usposobieniem. Jest zdolny do ciężkiej pracy i niezwykle inteligentny, co sprawia, że szybko się uczy i doskonale przystosowuje do różnorodnych warunków oraz sytuacji. Choć mocno przywiązuje się do swojego opiekuna, równie dobrze sprawdza się jako pies rodzinny, ceniąc sobie bliskość z wszystkimi domownikami. W stosunku do obcych może wykazywać początkową nieufność, co czyni go dobrym stróżem, jednak jest przyjazny i łagodny wobec znanych mu ludzi i zwierząt. W domu jest zazwyczaj spokojny i niehałaśliwy, pod warunkiem zapewnienia mu odpowiedniej dawki ruchu i stymulacji umysłowej.

Hiszpańskie psy dowodne uchodzą za rasę niezwykle wytrzymałą i odporną, rzadko zapadającą na poważne choroby. Ich genetyka pozostała w dużym stopniu niezmieniona przez intensywną selekcję, co przyczynia się do ich ogólnego dobrego stanu zdrowia. Są dobrze przystosowane do trudnych warunków atmosferycznych, a ich sierść zapewnia im ochronę zarówno przed wilgocią, jak i zmianami temperatury. Mimo ogólnej odporności, zaleca się przeprowadzanie badań profilaktycznych w kierunku dysplazji stawów biodrowych i łokciowych, a także badań oczu pod kątem chorób genetycznych, typowych dla wielu ras średniej wielkości. Ze względu na budowę opadających uszu, są one podatne na infekcje i stany zapalne, dlatego wymagają regularnego czyszczenia i kontroli, zwłaszcza po kąpielach lub aktywności w wodzie. Nie są rasą predysponowaną do tycia, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniej dawki ruchu i zbilansowanej diety.

Hiszpańskie psy dowodne nie są rasą wybredną i zazwyczaj nie mają szczególnych wymagań żywieniowych. Charakteryzują się dobrym apetytem i efektywnie przyswajają pokarm. Kluczem do utrzymania ich w zdrowiu i doskonałej kondycji jest zbilansowana dieta, dostosowana do wieku, poziomu aktywności oraz ewentualnych indywidualnych potrzeb psa. Można stosować zarówno wysokiej jakości suchą karmę, jak i dietę BARF, pod warunkiem, że jest ona odpowiednio skomponowana. Chociaż psy tej rasy lubią zjeść, zwłaszcza po dniu pełnym aktywności, nie są typowymi żarłokami. Ważne jest, aby kontrolować porcje, aby uniknąć nadwagi, która mogłaby obciążać ich stawy. W przypadku alergii pokarmowych, które zdarzają się rzadko, konieczne może być wprowadzenie specjalistycznej karmy hipoalergicznej.

Pielęgnacja hiszpańskiego psa dowodnego, choć specyficzna, jest uważana za stosunkowo niekłopotliwą. Jego charakterystyczna, kędzierzawa i wełnista sierść jest wodoodporna i tłusta w dotyku, co chroni go przed trudnymi warunkami środowiskowymi. Co istotne, psy tej rasy praktycznie nie linieją (lub linieją w bardzo niewielkim stopniu, z umiarkowaną utratą sierści podczas sezonowego linienia), co czyni je odpowiednimi dla osób z alergią na sierść. Sierści nie powinno się czesać, ponieważ może to zniszczyć jej naturalną, kędzierzawą strukturę i prowadzić do nieestetycznego puszenia się. Zamiast tego, szata wymaga strzyżenia, zazwyczaj raz lub dwa razy w roku, do jednakowej długości na całym ciele. Dopuszczalna długość sierści wystawowej to od 3 cm (po strzyżeniu) do 12 cm (15 cm po rozprostowaniu loków). Ważne jest, aby strzyżenie miało na celu utrzymanie funkcjonalności sierści, a nie jej "upiększanie". Ze względu na rodzaj sierści, na dłuższych włosach mogą łatwo gromadzić się liście, gałązki i błoto podczas spacerów, co wymaga regularnego sprawdzania i usuwania zanieczyszczeń po powrocie do domu. Opadające uszy wymagają regularnego czyszczenia, szczególnie po kąpielach i aktywnościach wodnych, aby zapobiec infekcjom.

Hiszpański pies dowodny to rasa o dość wysokim poziomie energii i bardzo aktywnym usposobieniu, która uwielbia ruch i wszelkie formy zabawy. Nie jest to pies kanapowy w klasycznym tego słowa znaczeniu; potrzebuje regularnych i intensywnych bodźców fizycznych oraz mentalnych, aby czuć się szczęśliwym i zrównoważonym. Uwielbia długie spacery, bieganie, a jego ulubionymi zajęciami są pływanie i aportowanie - w końcu to "pies dowodny". Z entuzjazmem będzie towarzyszył swojemu właścicielowi w różnorodnych sportach kynologicznych, takich jak agility, flyball, canicross czy tropienie. Rasa ta doskonale sprawdza się również w aktywnościach związanych z wodą, szukaniu trufli czy jako pies ratowniczy. Jeśli jego potrzeby ruchowe nie zostaną zaspokojone, może stać się sfrustrowany i wykazywać destrukcyjne zachowania w domu. Aktywny tryb życia jest dla niego nie tylko przyjemnością, ale i koniecznością.

Hiszpański pies dowodny jest niezwykle inteligentny, bardzo pojętny i chętny do współpracy, co czyni go rasą wyjątkowo podatną na szkolenie. Jego duża inteligencja pozwala mu bardzo szybko przyswajać nowe komendy i umiejętności, a selekcja w kierunku predyspozycji do pracy sprawiła, że pragnie zadowolić właściciela. Szkolenie należy rozpocząć wcześnie, najlepiej już od wieku szczenięcego, z naciskiem na pozytywne wzmocnienie i budowanie więzi. Konieczna jest staranna i wczesna socjalizacja z różnymi ludźmi, innymi psami i nowymi sytuacjami, aby zapobiec ewentualnej lękliwości wobec nieznanych zjawisk. Rasa ta, choć mało dominująca, posiada silny instynkt myśliwski i pasterski, który należy odpowiednio ukierunkować. Mimo że szybko opanowuje podstawy, aby w pełni wykorzystać jego potencjał i wszechstronność, potrzebna jest ciężka, regularna praca i konsekwencja. Hiszpański pies dowodny to pies mądry, który lubi wyzwania umysłowe i ceni sobie zadania, które wymagają od niego myślenia.

Hiszpański pies dowodny nie jest rasą, która zdobyła szeroką sławę w kinematografii, i brakuje udokumentowanych, znaczących ról filmowych, które uczyniłyby go gwiazdą ekranu. Jego naturalna prezencja i wszechstronne zdolności mogłyby jednak sprawić, że w przyszłości z powodzeniem mógłby występować w filmach, szczególnie tych wymagających psów pracujących lub o charakterystycznym, naturalnym wyglądzie.